Κάποτε οι λέξεις κρύβονται τόσο που γίνονται σιωπή̇ κι η σιωπή, συνήθεια. Μα η ανάγκη σου να μιλήσεις σε αναγκάζει να στραφείς σε κείνους που έχουν μάθει καλύτερα να συνδιαλέγονται μαζί τους, που ’χουνε κάνει τη συγγραφική τέχνη μοίρασμα και λέξεις βοήθειες για ανάγκες σαν και τη σημερινή.
Γράφει η Arundhati Roy έγραφε στο βιβλίο της «Ο Θεός των μικρών πραγμάτων» (1997):
«Είμαστε αιχμάλωτοι πολέμου… Tα όνειρά μας είναι ευνουχισμένα. Δεν ανήκουμε πουθενά. Αρμενίζουμε δίχως άγκυρες σε φουρτουνιασμένα πέλαγα. Μπορεί να μη μας αφήσουν ποτέ να βγούμε στη στεριά. Οι θλίψεις μας δε θα είναι ποτέ αρκετά θλιβερές. Οι χαρές μας δε θα είναι ποτέ αρκετά χαρούμενες. Τα όνειρά μας δε θα είναι ποτέ αρκετά μεγάλα κι οι ζωές μας δε θα είναι ποτέ αρκετά σημαντικές για να μετράνε.» (σ. 81-82, Εκδόσεις Ψυχογιός, 2024)
Κι είδα αυτό το απόσπασμα να ταιριάζει με τη μέρα, 20 Ιουλίου 2025, και τις σκέψεις μου αυτών των ημερών.
Έχοντας μόλις επιστρέψει από το ταξίδι μου στο Σάο Πάολο και κουβαλώντας σε λέξεις ανάκατες, παλιές μα με νέα σειρά και νέα θωριά ριγμένες μες τον νου μου πια: το πένθος των προσφύγων, το πένθος ως εθνική και προσωπική μας κληρονομιά.
Αυτό παρουσίασα στο Πρόγραμμα του Sao Paulo School of Advanced Science με θέμα University Memory Reparation: Το πένθος των προσφύγων της Κύπρου μέσα απ’ τα μάτια των παιδιών που έδωσαν χώρο, χρόνο και προσοχή στους πρόσφυγες παππούδες και γιαγιάδες τους να μοιραστούν τούτο το βίωμα της απώλειας. Μια εμπειρία συγκλονιστική μες την απλότητα, τη θλίψη της και την ανθρώπινη ομορφιά της.
Ανέδειξε ένα πένθος παραγκωνισμένο, αθέατο πίσω από μεγάλες κουβέντες, λόγια-βιτρίνα και αφηγήματα ξύλινα που κρύβουν, για πάνω από μισό αιώνα πια, τούτο το βίωμα των ανθρώπων του τόπου μας. Την ανθρώπινη εμπειρία της απώλειας που έμεινε συνυφασμένη με την περιουσία, το μετρίσιμο. Την απώλεια που δεν μετρήσαμε ποτέ γιατί δεν ποσοτικοποιείται, μα μετρά στις σχέσεις τις ανθρώπινες, τις δικές μας. Όχι αλλού.
Όχι άλλού!
Μπορείτε να δείτε την παρουσίασή μου:
Και το τελικό μου κείμενο:
Θα μπορούσα να συνοψίσω σε μια μόνο φράση:
Ας μιλήσουμε με τους πρόσφυγες και όχι για τους πρόσφυγες.
Το πένθος χρειάζεται πρωτίστως να ακουστεί και να αναγνωριστεί!
